U podloza wyboru partnera lezy wspoldzialanie czynnikow biologicz – nych, psychologicznych і spoleczno-kulturowych; swiadcz^ о tym badania nad stymulatorami sklaniaj^cymi do wyboru okreslonego partnera.

W wyborze partnera odgrywaja rol? pewne prawidlowosci zwi^zane z historic rozwoju і warunkami egzystencji czlowieka w spoleczenstwie (Misgeld, 1978). Duze znaczenie ma tez seksualnosc, і to z dwoch powodow: 1) zjednoczenie seksualne, dostarczajqc rozkoszy, harmonizuje pelen konfliktow proces wspolzycia mi? dzyludz – kiego; umozliwia rozwoj і zachowanie gatunku bioiogicznego; 2) mechanizmy fizjologiczne pobudzajqce do zjednoczenia seksualnego powstaly w filogenezie jako wyraz dostosowania si? w wyniku erogennych sygnalow mi? dzy dwoma organizma – mi roznej plci tego samego gatunku.

W wyborze partnera, oprocz idealu pi? kna, zasadnicz^ rol? odgrywa zgodnosc mi? dzy oczekiwanym a przejawianym zachowaniem si? partnera. Zgodnosc ta wynika m. in. z przynaleznosci do tego samego kr? gu kulturowego, warstwy spolecznej, religii; zalczy tez od podobnego wyksztalcenia і inteiigencji. Jednakze mimo zgodnosci z oczekiwaniami w zakresie wyzej wymienionych elementow ksztaltujqcych zachowanie spotyka si? roznice w zachowaniu (a wi? c inne niz oczekiwane) uwarunkowane czynnikami charakteroiogicznymi і osobowosciowymi. W tej zlozonej sytuacji о wyborze partnera cz? sto decyduje suma jego zachowan najbardziej zblizonych do oczekiwanych.

Wybor partnera (krotko lub dlugotrwalego) jest podj? ciem decyzji, procesem mniej lub bardziej swiadomego zachowania, a rownoczesnie form$ wyrazu swiado – mosct (Misgeld, 1978). Czlowiek codziennie stoi przed koniecznosciq wyboru (w pracy zawodowej, rodzinie, czasie wolnym), ktory dotyczy jego samego na kazdorazowo osi£|gni? tym poziomie rozwoju osobowosci, kwalifikacji zawodowych, pozycji spolecznej, sklonnosci І interesow. Skutki tego wyboru dotyczy go osobiscie w sensie pozytywnym lub negatywnym. Przy wyborze partnera napotyka si? innego czlowieka, ktory na podiozu wlasnego rozwoju dokonuje rowniez wyboru dotyczy – cego podj? cia lub odmowy kontaktu. Wybor ten moze bye swiadomy lub przypad – kowy, a przy odkrywaniu jego prawidlowosci duzEi rol? odgrywa nie tylko psychologia, iecz і socjologia, a iakze antropologia kulturowa.

Wsrad wielu czynnikow okreslaj^cych wybor partnera mozna wyroznic indywi – dualne і spoleczne. Wedlug Bauera і Stutza (1975) do czynnikow indywidualnych naleztp i) wyglgd zewn? trzny, 2) wlasciwosci: soiidnosc, gotowosc niesienia pomocy, wyrozumiatosc, 3) podobne hobby, 4) milosc (niezbyt scisle zdefiniowana). Do czyn­nikow spolecznych wplywajgcych na wybor partnera паїейр 1) uznanie pracy zawodowej kobiety jako wyraz akceptacji rownouprawnienia, 2) podobny swiato – poglqd, 3) pragnienie posiadania rodziny і dzieci, 4) podobne wyksztalcenie. Wedlug Zaborowskiego (1976) w anaiizte wyboru partnera nalezy uwzgl? dnic indywidualnq konstelacj? psychiczntt okreslajq. cq ustosunkowanie si? jednostek do otoczenia, na ktorq sklada si? zespol roznych ocen, uczuc, pragnien, oczekiwan і wymagan w odniesieniu do roznych osob. Ta indywidualna konstelacja ustosunkowania si? jest czynnikiem, ktory posredniezy mi? dzy dant| jednostkq a dziafaj^cymi na niq bodzeami nadawanymi intencjonalnie lub nieintencjonalnie przez partnera. Stanowi ona schemat poznawczo-emocjonalny, ktory wytwarza si? stopniowo w miar? poznawania si? partnerow. Sklada si? ona z trzech faz: 1) fazy wyjsciowej, w ktorej uczestnicztic we wst? pnych kontaktach z partnerem ocenia si? jego osob? і kwalifi- kuje go do grupy wieku, kategorii spolecznej, psychologicznej і zawodowej; w tej fazie pojawiajq si? tez wst? pne nastawienia uczuciowe wobec partnera; 2) fazy analizy, w ktorej szerzej і gl? biej poznaje si? partnera і jego postawy, zainteresowa – nia, potrzeby і uzdolnienia; obraz partnera podlega tu zroznicowaniu — niektore elementy %czq. si? z sobij, inne wydaj^ si? jeszcze niezrozumiale і nie mozna ich polqczyc w spoistj| ealose; 3) fazy syntezy koncowej, w ktorej dochodzi do powi^zania z sob^ roznych cech partnera І stworzenia jego calosciowego obrazu; ujednolica si? rozne elementy, np. postaw? emocjonalnq wobec partnera І ocen? jego wartosci moralnych. Odpowiednio do tego dokonuje si? wyboru partnera і podejmu – je zachowanie wobec niego, ktore jest funkcjq bodzcow, warunkow, sytuacji, roli spoiecznej, osobowosei і indywidualnych postaw wobec konkretnego partnera.

Czynniki wplywajqce na wybor partnera, niezaleznie od tego, czy rozpatrujemy je jako indywiduaine czy spoleczne, majq zwiqzek z warunkami spolecznymi powstalymi w historii kultury (Misgeld, 1974). Wybor partnera jest okreslony przez spolecznq istot? jednostki, przez spoleczne zdeterminowanie jej wyobrazen і pragnien, zamteresowan і skionnosci, ktore u kazdego czlowieka sq (oprocz uwarunkowan filogenetycznych) wynikiem jego indywidualnej historii zycia wraz z jej spolecznymi uwarunkowaniami. DIatego nie mozna przeprowadzac Imii podzialu na indywiduai­ne lub spoleczne czynniki okreslajace wybor partnera. Zaden czlowiek nie rodzi si? z okreslonym swiatopoglqdem. U kazdego jest on wynikiem oddzialywan spolecz- nych, poczqwszy od domu rodzinnego, poprzez szkol?, prac?, blizsze і dalsze otoczenie. Umacnia si? on poprzez skuteczna konfrontacj? czlowieka z jego spolecznie uwarunkowan*! rzeczywistosciq. Staje si? on forma idealnego odzwierciedle – nia u jednostki obiektywnego swiata. Przy tym uzyskuje on jednak charakter wlasciwosci, ktora nie tylko wspolokresla dzialanie і zachowanie, myslenie і emocje czlowieka, iecz l*|cznie z jego wyksztalceniem і kwalifikacjami zawodowymi staje si? rozstrzygajqcym czynnikiem decydujacym о tym, z jakim czlowiekiem nawi*|ze on kontakt і z jakiej grupy spoiecznej pochodzic b? dzie preferowany przez niego partner seksualny. Na podstawie wyboru partnera mozna probowac scharakteryzo – wac rozwoj osobowosei na wyzszym і nizszym poziomie. Zastqpienie uprzednio dominujacych w wyborze partnera czynnikow zwiqzanych z budowa ciala przez pozniejsze wymagania „schludnego” wygl^du mozna uwazac za wyraz kulturalnego rozwoju, Pragnienie zas wi? kszej mi? dzypartnerskiej czulosci w przygotowaniu do zjednoczenia і po zjednoczeniu seksualnym byloby adekwatne do wyzszego stopnia rozwoju kulturalnego niz np. uwarunkowanic wyboru partnera tylko istnieniem elementow erotyzujacych zwi^zanych z budowa ciala (Misgeld, 1978).